Temel Sanat Eğitimi dersinin İngilizcesi yabancı literatürde Basic Art olarak geçmektedir. Sanatın temeli anlamı da yüklenebilir. Resim, grafik, seramik, heykel, iç mimari, restorasyon, sahne dekor tasarımı, fotoğrafçılık, tekstil vs gibi görsel sanatlar disiplinlerinin hepsinde ortak ders olarak okutulan ve okutulması gerekli olan bir derstir. Şimdilerde yeni bir sanat bölümü olarak ortaya çıkan görsel iletişim tasarımı adıyla eğitim tüketicisine ve tüketimine sunulan sanat disiplini için de vazgeçilmez bir ders olması gerekir.

Temel Sanat Eğitimi dersi içinde çizgi, leke, ışık-gölge, hacim, strüktür (iç yapı), tekstür (dış yapı- doku), stilizasyon (soyutlama), ritm, denge, harmony (uyum), kontrastlık (zıtlık), renk, perspektif vs gibi  ders konuları yer almakta olup, bunlar olmazsa yukarıda sözü edilen sanat disiplinleri temelsiz ve dayanaksız kalacak, sanat olmayacaktır.

Temel sanat eğitimi almayan bir grafik tasarımcısı, tasarımın temel kurallarını bilmeyecek, sadece bilgisayarda program kullanan operatör olacaktır.

Desen ve illüstrasyon yapmak isteyen bir ressam veya grafiker, temel sanat dersleri alırsa daha mükemmel desen ve illüstrasyon çizecektir. Temel sanat dersinde alınan ritm dersleri, kumaş tasarımı yapan bir tekstil tasarımcısının birbirini takip eden bir sıralamada dizilen motiflerin (raporların) tekrarındaki ritmi yakalamasını, kontrastlık bahsi sayesinde ise o ritmi oluşturan büyüklük oranındaki veya renkteki değişikliklerin tasarıma neler katacağını görebilmesini sağlayacaktır. Strüktür konusunda bir mimari yapının veya heykelin iç yapısını, bir insanın derisinin altındaki iskelet yapısını algılaması yönünden, tekstür bahsinde ise tekstilcilerin doku ve örgüsü yönünden faydalı olmaktadır.

Temel sanat eğitimi almamış bir Grafiker, tipografi dersinde hangi harfe vurgu yapacağını bilemez, afiş tasarımında hangi rengi hangi alanda ne büyüklükte vurgulayacağını bilemez.

Dolayısı ile grafik tasarım veya basım-yayın bölümlerinde hangi ders olursa olsun, kesinlikle Temel Sanat Eğitiminin o dersin iyi anlaşılması veya geliştirilmesinde katkısı ve yararının olduğu tartışılmaz.

Eğer web tasarımcıları ve bilgisayar programcıları Temel Sanat Eğitimi alırlarsa sadece yazılımcı yönleri ile teknik adam olmakla kalmazlar, estetik yönlerini de geliştirerek daha etkili web siteleri yaparlar.

İlk öğretim okullarından itibaren liselere de dahil olmak üzere resim veya müzik seçmeli ders olarak bırakılmamalı, müzik dersi de olmalı fakat resim dersleri kaldırılarak yerine Temel Sanat Eğitimi dersleri konulmalı, böylelikle eğer çocuk müzisyen olacaksa bile renklerdeki veya formlardaki ritm duygusunu bu derste kazanarak müzikteki seslerde ve bestede de ritm duygusunu geliştirebilmelidir.

Temel Sanat Eğitimi dersine yeterince önem vermemiş öğrenciler desen derslerinde zorlanmakta, desen dersinin olmazsa olmazı olan; oran orantı, ışık gölge, hacim, ifade (ekspresyon), çizgi tipleri ve çeşitleri vb. konularda başarısız olmakta, grafikerliği sadece bilgisayarla yapılan bir ZANAAT (sanat değil, zanaat) olarak görme yanlışına düştüklerinden, ön lisans veya lisans okullarını program eğitimi verilen dershaneler gibi görmektedirler. Bu anlayışa göre bakkala, manava bile bilgisayar satıldığı takdirde ve Photoshop öğretildiğinde onlar da pekâlâ grafik tasarımcı olabilmektedirler.

Grafik tasarım sanatını sadece TEKNİK İŞÇİLİK zannedenler, atasözlerimizden “alet işler el öğünür” sözünü benimsemekte, “eli görmeyen yazıyı kalem yazdı sanır” sözünü bilmezden gelerek sadece teknik öğrenmekle sanat öğrenilir sanmaktadır.

Dershanelerin Temel Sanat Eğitimi, desen ve illüstrasyon dersleri vermeden sadece tasarım programları öğretmesiyle çok özel yetenekliler dışında  ne yazık ki tasarımcı olunmamaktadır.

Grafiker ressam değildir ama resim kurallarını bilmezse doğru afiş veya kitap kapağı yapamayacaktır. Bir ressam da baskı teknolojisini bilmez, bilmesi de beklenemez. Grafiker resim kuralarını bilecek, daha sonra illüstrasyon (resimleme) kurallarını da bilecek, giderek çizgiyi stilize edecek ve son kertede objeyi soyutlayarak en yalın ve basit halini bulacak, buradan amblem, logo, piktogram, ideogram (fikrin basit sembol ile anlatımı)  ve ikon tasarımına geçecektir. Yani somut düşünceden soyut düşünceye geçecektir. Bu iş roman yazmaktan şiir yazmaya ulaşmaya benzemektedir. O nedenle öğrenciye önce Temel Sanat, sonra Desen, sonra da illüstrasyon (resimleme)  dersleri aşama aşama verilmelidir. Eğer öğrenci bu öğrenim silsilesi içerisinde bir aşamayı geçememişse gelecek aşamada çok zorlanacaktır.

Bilgisayar tekniklerini kullanmak işin zanaat yönü, temel sanat, desen ve illüstrasyon eğitimi de işin sanat yönü olarak formüle edilecek olursa, teknik olanakların bilinmesi tasarım boyutuna yeni ufuklar açacağından, bu formülün Bauhaus eğitim modelindeki ve Tatbiki’deki zanaat ve sanat birlikteliği prensibi ile uyumlu olduğu görülecektir.

 Öğr. Gör. Faruk ÇAĞLA

Ama maalesef birden bire karşımıza öyle çıkıyorlar ki, “o öyle olmaz, böyle olur” diye.

Bizim işimiz Grafik; herkesin, bizden daha iyi bildiğini iddia ettiği ve bu bilgilerle, bizlere
ders verdiği bir meslek. Orası olmamış, oradaki rengi değiştirelim, oraya onu değil de
bunu koyalım gibi laf ve lakırdıları çok duyduk, bunu, mimardan da,iç mimardan da
ressamdan da duymam beni daha çok üzüyor, hadi diğerleri cahil diyorsun.

Ben eğer bir mimari projeye karışmaya kalksam mimardan hemen uyarı alırım.
Nasıl mı? “Bu sizin işiniz değil.”

Doğru söylüyorlar o bizim işimiz değil, ama kendileri bu hassasiyeti gösteriyorlar mı?

Yaptığımız iş çalınıyor, sesimizi çıkartan bir odamız yok, çeşitli kuruluşlar bu hakları
korumak yerine başka faaliyetlerde bulunmak tarafına yelteniyorlar.

Piyasada yasa var ama biz de suçluyuz;  haklarımıza sahip çıkmamız lazım.

Bence meslektaş ve öğrencilerimin hassasiyet gösterip , TGDD’ye ( Tüm Grafikerler Dayanışma Derneği’ne)  üye olmalarını öneririm.

TGDD Yön. Kur. üyesi ve 9 Eylül Üniversitesi Grafik Baskı Anasanat dalı Öğretim üyesi Doç. Dr. Fuat AKDENİZLİ’nin hazırlayıp gönderdiği bildiri binlerce bildirinin arasında kabul edilenler arasına alınarak incelenmeye değer görüldü.

Çok önemli bir konuyu açıklayan bildirinin başlığı şöyle: TÜRKİYE’DE GRAFİK TASARIMCININ PROBLEMLERİ ve BİR ÇÖZÜM ORTAĞI OLARAK MESLEK KURULUŞLARI

TGDD Yön. Kur. üyesi Doç. Dr. Fuat AKDENİZLİ Bakanlık tarafından yol ve konaklama giderleri karşılanmak üzere kongreye davet edildi. Aşağıda konu ile ilgili belgeler görülmektedir.

Tüm grafikerlerin şahsında TGDD yönetim kurulu olarak Fuat Hocamızı kutluyoruz. TGDD, tüm grafikerlerin temsilcisi olarak doğru yol olarak bildiği grafiker dayanışması yolunda emin ve güçlü adımlarla ilerlemektedir.

Faruk ÇAĞLA
TGDD Yön. Kur. Bşk.

Yaygın görüşe göre REKLAM KÜLTÜRÜ OLMAYAN, RENK BİLGİSİ veya PERSPEKTİF bilmeyen biri bile eğer YETENEKLİYSE, grafik programları KULLANABİLİYORSA okula gerek olmadan sorarak, deneyerek yanılarak, yaparak bozarak grafik TASARIMI kendi kendine öğrenerek; GRAFİK TASARIMCI OLABİLİR !

BU TÜMÜYLE GERÇEK DIŞI, BİLİMSEL OLMAYAN ve milleti KANDIRMAYA YÖNELİK ART NİYETLİ bir İDDİADIR.

Kendi KUSURLARINI, EKSİKLERİNİ kamufle etme AMAÇLIDIR.

Ben her ne kadar Türkiye’de birkaç okul dışındaki bir çok güzel sanatlar grafik bölümlerinin grafik eğitimlerini beğenmesem de yine de okulların önemli bir teorik eğitim verdiğini düşünüyorum.

Şimdi cehaleti savunanlar soracak; grafik okullarındaki TEORİ nedir? ÇOK MU GEREKLİDİR?

Grafik tasarım bölümlerinde fotoğrafçılık dersi vardır, desen, çizim, teknik resim, genel illüstrasyon, çocuk kitabı illüstrasyonu dersleri vardır, yabancı dil dersi vardır… Tipografi ve Kaligrafi (HATTATLIK-Güzel Yazı, Hüsn-ü Hat) dersleri vardır, Türk Dili, Sanat Tarihi, Uygarlık Tarihi, Atatürk İnkilapları Tarihi (TÜRK DEVRİM TARİHİ), geleneksel baskı sanatları, el pedalı, tipography, linolyum baskı, litography, gravur baskı, Sanat yorumu ve Kritiği (eleştirisi) gibi dersler vardır.

Reklamcılık Bilgileri ve Tarihi de anlatılır.

Kısaca önceden VAROLAN yeteneğini geliştirmek isteyen genç burada her türlü kitaba, bilgiye, kültüre ulaşır…

Buların hepsi her okulda verilmeyebilir ama bir kısmı verilse bile öğrenci TASARIM ve SANAT KÜLTÜRÜ alır. Gözünü ve beynini eğitir. Buna FORMASYON (ŞEKİLLENME) denir. TASARIMCI Formasyonu önemlidir.

Eğer öğrenci; grafik üretim tekniklerine uygun bilgisayar programlarını da sıkı bir şekilde öğrenirse, ( ki bunu her grafik fakültesi veremiyor, sıkıntı buradadır) her yıl yaz tatillerinde 2 ay staj yapıp, okul döneminde de ayda 1 hafta staja yollanırsa, hem matbaalar tahsilli adamın ne olduğunu görür, hem kültürlü grafiker piyasanın ne olduğunu görür.

İşte bunlar yapılmadığı zaman;, grafik işçileri kendilerini grafik tasarımcı diye görür, “ben yetenekliysem kültür ve eğitim gereksizdir” der.

Bu durumda suç onların değildir, ONLAR ne YAZIK Kİ kendilerini koruma refleksi içinde BU NEFS-İ MÜDAAFAYI yapacaklardır. Onlar aç kalmamak için 3aylık kurs görüp Grafikerlik mesleği sahibi olmak istedikleri için buna kendilerini inandırıyorlar.

Kendi inandıkları bu YANLIŞI, MİLLETE DE İNANDIRMAK İÇİN ÇABA GÖSTERECEKLERDİR.

Ama asıl SUÇLU, onlara bu fırsatı veren ve EĞİTİMDE TEORİ-PRATİK BİRLİĞİNİN kurulmasını istemeyen ŞER ODAKLARIDIR.

Bunların başında oy alma çabasında olan Belediyeler gelmektedir. Meslek edindirme kursları adı altında 3 ayda grafikerlik mesleğini öğrettiklerinin iddia etmektedirler. Sonra Dershaneler gelmektedir. Tasarım öğretmeden program öğretme, buna grafik tasarım eğitimi demektedirler…

Bunlar tasarımcıların HAYRINA çalışmıyor, grafikerlerin CAHİL kalmasını ve EMİR ERİ olmasını istiyorlar. Kurnaz patronlara ucuz ve uysal emek yetiştiriyorlar. Aileler de çocukları az para alsın ama bir meslek sahibi olsun diye bakıyorlar. Tam bir sefalet politikasıdır.

Buna bir çok üniversitenin, bir çok değerli grafik öğretmeni seyirci kalmaktadır.

Mektepsiz grafikerliği savunanlar; hiç üniversite eğitimi görmeden kendi kendine kendisini eğitmiş ünlü grafikçiler de var deyip onları örnek gösterirler ve haklı olduklarını ispat etmeye bu mantıkla baş vururlarsa buna balıklar bile gülecektir. Çünkü bu örnekler istisnadır, genele örnek teşkil etmez. Fakat çok büyük mektepli ustaların yanında yıllarca çıraklık ederek bir üniversite eğitimi kadar eğitimi o ustadan alan ender de olsa alaylı grafikerler vardır.

İbrahim Tatlıses okula gitmemiş Allah vergisi ile başarılı olmuş, diyenlere binlerce bar ve pavyonda müzik okuluna gitmemiş yüz binlerce taşralı bağrı yanık türkücü var, niye hiç biri İbo’nun şöhretini yakalayamadı, diye sormamız gerekiyor.

Biz binlerce insanı yetiştiren eğitim kurumlarındaki grafik tasarım bölümlerinden bahsediyoruz. Gerektiğinde onları eleştiriyoruz ve daha iyi olmalarını istiyoruz.

Ama öte yandan; bunları gereksiz sayan, sadece yeteneği öne çıkaran , eğitimin el yordamıyla edinileceğini sanan ve grafik eğitimini sadece program bilmekle sınırlayan TEKNİĞİN ESTETİĞE HAKİM ve EGEMEN OLDUĞUNU SAVUNAN zihniyeti eleştiriyoruz.

F.Ç. 2008’de yazıldı 2015’de revize edildi.

Çünkü; herhangi bir grafik kursu; “grafik tasarım eğitimi veriyoruz” diyor mu diyor!
Hatta belediyelerin meslek edindirme kursları da bu iddia ile grafik tasarım kursu açıyor mu, açıyor!
Buna Milli Eğitim Bakanlığı göz yumuyor mu, yumuyor!

Okul teori veriyor, tasarımcı nosyonu ve tasarım kültürü, zevki veriyor, okul bitiren 3 yılda usta tasarımcı oluyorsa (bir ustanın rehberliğinde, bir ustaya çıraklık yaparak), okul bitirmeyen 4 yılda usta oluyor, ama bazen kişinin yeteneğine veya azmine göre bu tersi de olabiliyor.

Talebe, öğrenmeyi talep eden demektir.

Tasarım programlarını iyi derecede kullanıp, tasarım bilgisi ve tecrübesi olmadığı için ve akademik tasarım eğitimden geçmediği için,
iyi tasarım yapamayan arkadaşlar;

Kapitalizmde en yüce değer sermayedir, sosyalizmde emektir. İleri kapitalist ülkeler sermaye ile emeği nispeten adil şekilde buluşturarak her ki tarafı da memnun edecek şekilde SOSYAL DEVLET yaratmışlar ve refah toplumu olabilmişlerdir. Bizim zengin fakat kültürsüz ayılar, parayı ve sermayeyi her şeyin üzerinde gören feodal bir köy ağalığı geleneğinden kurtulamadıkları için EMEK= marabalık, kölelik şeklinde görmekte ve zengin patronlar üniversite mezunu olsalar dahi bu huy, bu karakter genlerine işlemiştir.

1-Az yetenek ile çok pratik mi başarıya ulaşır, yoksa çok yetenek ile az pratik mi diye sorsalar, ben birincisi daha başarılı olur derim.

2-Mahalle arasında çok iyi futbol oynayan bir genç, bir spor kulübünün futbol okulunda iyi bir antrenör eşliğinde eğitim alırsa, aynı yetenekteki fakat eğitimsiz bir sporcudan çok daha üstün olur.

3-Çok iyi silah kullanan birisi orduda eğitim alırsa iyi bir asker olur, orduda eğitim almazsa iyi bir katil olur.

4-Grafiker eğitimi veren güzel sanatlar fakülteleri, grafiker olacak öğrenciyi
a) Üniversite seçme ve yerleştirme sınavlarına tabi tutmakta,
b) Sonra da genel yetenek sınavına tabi tutmaktadır.

Türkiye’de bu sınavlar kaldırılmalıdır. Bu sınavlar Türk gençliğinin önünü tıkamaktadır. Ülkenin kalkınmayışının ilk ve en önemli sebeplerinden birisi bu sınavlardır.

Genel yetenek sınavları ise sanki her grafiker veya her iç mimar ressam olacakmış gibi yapılmaktadır. İyi resim yapan iyi grafiker olur gibi bir yanılgı ile bu sınavlar düzenlenmektedir. Bu sınavlar grafiker olacaklar için bir katliamdır. Bu sınavlardan menfaat elde eden hazırlık dersaneleri ve üniversite güzel sanatlar hocaları vardır.

Grafikerliğin çeşitli branşları ve dalları vardır ve her sınav bu dallar için özel olmalıdır. Bir tek genel sınavla ressam seçer gibi grafik öğrencisi seçmek yanlıştır. Buna karşılık grafik bölümlerine hiç sınavsız, sorgusuz sualsiz her gelen öğrenciyi de almak yanlıştır. Bu da öğrenciyi müşteri olarak görme zihniyetidir.

Öğrenci alınırken mülakat sınavı sona bırakılmamalı, önce mülakat sınavı yapılarak bir atölyeye veya bir ustanın yanına çırak alınır gibi soruşturulmalı, öğrenci grafikerliğin hangi dalını istiyorsa o dal ile ilgili yetenek sınavı (giriş sınavı) yapılmalı eğitimini tamamlarken uzman olup olmadığı ile ilgili seviye (Uzmanlık) sınavı yapılarak mezun edilmeli, mezun olurken uzman olarak mezun olmalıdır.

2 aylık staj formalitesi kaldırılmalı, Piyasa tecrübesi okuldan sonra değil, okulda okurken elde edilmelidir. Öğrenci okurken iş yerlerine staja gitmeli, işyeri öğrenciye staj parası değil, okul işyerine ustalık parası ödemelidir.

5-Grafik eğitimi veren fakültelere girmek, yukarıdaki 4üncü maddede sıralanan gerekçeler nedeniyle çok zordur, bu yüzden grafiker olmak isteyen gençler bu sınavlarda elenince ya vazgeçmekte ya da DERSANELERE YÖNELMEKTEDİRLER.

6-Dersaneler ise TASARIM eğitimi vermemekte, SADECE PROGRAM eğitimi vermekte ve aslında TASARIMCI yerine OPERATÖR yetiştirmekte, mezunlarını da KANDIRMAKTADIR.

7-Fakülteler ise TASARIM eğitimi yanında yeterli PROGRAM eğitimini verememektedir. Çünkü hocaların çoğu bilgisayar kullanmayı BİLMEYEN kişilerden ve RESSAMLARDAN oluşmaktadır. Meslek LİSELERİNDE DE durum aynıdır. GRAFİK MESLEK LİSELERİ ve FAKÜLTELERİ bu yüzden piyasaya TASARIMI bilen, fakat PROGRAM bilmeyen, teorisi güçlü, fakat pratiği zayıf mezunlar vermektedir.

8-Dersanelerde ise durum tam tersidir. Onlar da Tasarımı zayıf, Program bilgisi iyi elemanlar yetiştirmektedir. Dersaneler TASARIM Bilgisi vermemekte, tasarımı iş hayatında deneye yanıla öğrenirsiniz veya tasarım sizin içinizde varsa tasarımcı olursunuz propagandasıyla müşteri (öğrenci) çekmektedirler.

9-KISACA; hem tasarımı hem programı iyi bilen, hem teorik, hem pratik bilgisi güçlü grafiker adayları mezun edilemediğinden bu sıkıntılar ve acılar yaşanmakta, neyin ne olduğu anlaşılamamakta, yapay bir alaylı-mektepli çatışması yaratılmaktadır.

10-İster 4 yıllık, ister 2 yıllık okul mezunu olsun, isterse dershane mezunu olsun, tüm bu eğitim kurumlarını bitiren mezunlar YARIM EĞİTİM ALIYORLAR.

Yarım eğitim alanlar da PİYASADA YARIM, hatta ÇEYREK MAAŞA ÇALIŞIYORLAR.
Grafikerlik eğitimi bu değildir, bu OLAMAZ, bu OLMAMALIDIR!

Siz çoğunluksunuz, ama HAKLI değilsiniz. Siz sadece çoğunluk olduğunuz için kendinizi GÜÇLÜ sanıyorsunuz ama GRAFİK TASARIMCILIK MESLEĞİ KURALLARI ve MESLEK AHLAKI bakımından ne yazık ki GÜÇLÜ de değilsiniz. Çünkü çoğu tasarımlarınızın arak ve aşırma olduğu ortaya çıkıyor. Bunun için yarışma sonuçlarına bakmak, yeter.

Güçlü olabilmeniz için sayıca güçlü olmanız değil, KALİTE bakımından güçlü olmanız gerekir.